Leita frttum mbl.is
Embla

Frsluflokkur: Vihorf

Kristinn og Heiinn skuli i heita

g er sannfr um, a me v a gefa opinberri nefnd vald til a rskura um nfn eim grunni hva gti hugsanlega valdi einhverjum ama, su grundvallarmannrttindi brotin.


ar er ok s star er Glitnir heitir ok eru veggir hans ok stoir allar ok stlpar af rauu gulli, en ak hans af silfri."

Manni verur a stundum a vera vers n ess a sta s til - gefa sr niurstur fyrirfram af fyrri reynslu - niurstur sem engin rk reynast svo fyrir. annig var a, egar bi var a rfa niur slandsbankamerki af byggingum bankans ti um alla borg, og spurist a bankinn hygist breyta um nafn a a fyrsta sem mr datt hug var a n vri einhver fjrans grpp a fast - eitthvert dmigert slenskt minnimttarfyrirbri, sem yri ekki a standa stolt me snu nafni. g get v ekki anna en dst a hugrekki slandsbankaflks fyrir a ora a lta fyrirtki bera fallegt slenskt nafn sem sr rtur norrnni goafri og langa sgu. Glitnir var bstaur Forseta, framan vi sgar, en Forseti milai mlum eirra er deildu. Engir komu sttir fr heimskn sinni Glitni og hj Forseta r rttsni allra gar. Lsingin Glitni hr a ofan og lesa m Gylfaginningu tti a hfa fyrirtki sem vxlar me gull og silfur formi peninga, og vissulega verur a freistandi a kalla bankastjrann sem vildi ekki lta kalla sig bankastjra, Bjarna rmannsson, Forseta hr eftir.

Nafngiftinni Glitni fylgir reisn sem er til fyrirmyndar, en reisn vantar sorglega nafngjfum slenskra strfyrirtkja dag. Af einhverjum skiljanlegum heimttarskap er komi tsku a taka upp aljleg nfn - Icelandair, til dmis - er or sem maur nennir varla a taka sr munn, a er svo hallrislegt, egar maur getur sagt Flugleiir. Rk Bjarna rmannssonar fyrir nafnbreytingunni sem hann setti fram Kastljsi sunnudagskvld, snerust um a a auvelt yri fyrir tlenda viskiptavini a bera nafni fram, og eru vissulega rttmt. Auveldasta leiin hefi eflaust veri a taka upp tlent nafn og lta okkur slendingsrflana klmast v eins og Flugleiir gera, til ess a misbja ekki aumingja tlendingunum. eim mun meiri sta er til a hrsa Glitni fyrir nafni.

g er ekki fr v a a tti a breyta hlutverki mannanafnanefndar. sta ess a vera rskurarvald um hva flk "m" heita, tti nefndin a vera til rgjafar um val nfnum - ekki bara flk, heldur lka - og kannski ekki sur, fyrirtki. Mr snist ekki veita af eirri grein. Enn bendi g nafn Betrunarhssins sem eins besta nafns slensku fyrirtki. Betrunarhsi er lkamsrktarst - nafni svo fullkomlega vi hfi, og me sterk tengsl vi sgu og hef. Hvaa snillingur tti hugmyndina a essari nafngift?

Nfn flks hafa svo miklu tilfinningalegra gildi fyrir sem gefa a og sem bera a en nfn fyrirtkja - og sturnar fyrir srkennilegum mannanfnum geta veri margar. Allir eiga ttingja me skrtin nfn, ea bera au jafnvel sjlfir. g hef veri a velta fyrir mr nafninu Satana, sem fkk ekki n fyrir augum mannanafnanefndar. Mannanafnanefnd styst vi fimm atrii rskuri um nfn. 1. au urfa a geta teki slenskri eignarfallsendingu ea hafa unni sr hef slensku mli. 2. au mega ekki brjta bg vi slenskt mlkerfi. 3. au skulu ritu samrmi vi slenskar ritvenjur nema hef s fyrir rum rithtti ess. 4. au mega ekki vera annig a au geti ori eim sem bera au til ama. 5. Stlku m aeins gefa kvenmannsnafn og dreng aeins karlmannsnafn. essar krfur tti nafni Satana allar a standast, en mig grunar - n ess a muna fyrir vst, a nafninu hafi veri hafna forsendu fjra liarins: a tali hafi veri a nafni gti ori barninu sem tti a bera a, til ama. g er sannfr um, a me v a gefa opinberri nefnd vald til a rskura um nfn eim grunni hva gti hugsanlega valdi einhverjum ama, su grundvallarmannrttindi brotin. Hvernig skpunum etta flk a vera ess umkomi a meta slka hluti. Fjldi flks ber nfn sem vsast er a einhverjum tti ami af a bera. Hrappur og Ljtur eru prileg nfn, en hafa neikva merkingu hugum margra, jafnvel tt ljtur geti lka tt bjartur. Yri karlmannsnafninu Heiinn hafna, tt Kristinn s leyft? Ekki er vst a astandendur Satanu su kristnir. Varla er a kvenmyndin af Satan sem vefst fyrir nefndinni, egar Erlar, Liljar, Annar og Fjlar eru allt gjaldgeng karlmannsnfn.

Oftar en ekki finnst manni mannanafnanefnd hlum s rskuri snum um nfn sem engin sta tti a vera til a hafna af mlfrilegum stum ea grundvelli slensks rithttar. Ntt dmi er Engifer. Hva er a ru vsi en Kristfer? Er a kryddjurtin sem fer fyrir brjsti mannanafnanefnd? arf jurtin a vera falleg, eins og sley, til a megi nota hana sem mannsnafn? Varla snst a um hvort plantan er t, v bi Hvnn og Ffill eru leyfileg mannanfn.

Starfrksla mannanafnanefndar nverandi mynd er villigtum og reglur r sem fari er eftir gtu vel stangast vi mannrttindakvi stjrnarskrr. a yri farslla ef hn fengi a hlutverk a astoa flk og fyrirtki, gefa r, og sna frumkvi og hugmyndaaugi nnefnum sta ess a rskura um nfn afar hpnum grunni.

Bergra Jnsdttir (begga@mbl.is)

Vihorf, birt Morgunblainu 14. mars, 2006.


Kynveran Solla

Telpan er ger a konu, og glatar ar me sku sinni, og konan er ger a glyru og tapar ar me frelsi snu til a vera s kynvera sem hn sjlf ks.



Umra um kynferislegt ofbeldi gegn brnum hefur veri talsver a undanfrnu. Auglsingaherfer Bltt fram og Ungmennaflags slands hefur vaki athygli og umtal, og sasti Kompssttur frttastinni NFS hefur vaki flk til umhugsunar.

auglsingunum sjst krakkar lsa skounum snum v hva fullori flk m ekki gera vi . r eru nokku hrifamiklar.

Kompsi var hins vegar sett upp gildra einkamlavef, ar sem rettn ra stlka kynnti sig og skai eftir kynnum vi karlmenn. a st heima, a tugir karlmanna settu sig samband vi stlkuna, tt ungur aldur hennar dyldist engum. Leikurinn var spunninn fram og kom ljs a fjrir karlmenn sem kvei var a halda sambandi vi, fyrir hnd stlkunnar, voru meir en fsir a hitta hana til starfunda, tt hn trekai samtlum snum vi , a hn vri aeins rettn ra.

a arf ekki a orlengja sgu, svo sorgleg sem hn er.

ttinum kom fram a 17 prsent slenskra barna, fimmta hver stlka og tundi hver drengur vera fyrir kynferislegri misbeitingu fyrir 18 ra aldur. Ekki kom fram hvers vegna tvfalt fleiri stlkubrn lenda slkum hska, en a er rannsknarefni t af fyrir sig. Aeins rj prsent tilfella eru kr til lgreglu, en ekki kom fram ttinum hve margar krur leia til formlegrar kru dms. a er sorgleg stareynd a r eru allt of far.

au vktu srstaka athygli mna Kompssttinum, or sem hf voru eftir fyrrverandi yfirlkni neyarmttku vegna naugana. Hann sagi a hefbundi sigi og gildi uppeldi barna ttu undir hgg a skja gagnvart tsku sem vri mjg geng og nrgngul og reyndi a breyta brnum kynverur ur en au vera fullroska.

essi ummli lknisins rma fullkomlega vi frbra grein eftir gstu Johnson sem birtist hr blainu 17. febrar. ar talar gsta um brenglaa staalmynd stlkna og kvenna, og segir hennar gta allt niur 7-8 ra aldur.

gsta segir: "Hi eftirstta tlit ungra kvenna snst ekki aeins um a a vera ofurmjar, heldur einnig um a a vera sem mest kynsandi! Sna allar lnur, brjstin hlfber, g-strengurinn upp r, ber magi me gat nafla o.s.frv." Hn sakar fyrirmyndirnar, ann litla hluta kvenna heims sem lifa og hrrast heimi tskunnar, um a vera ekki aeins vondar fyrirmyndir, heldur raunhfar. gsta spyr hvort foreldrar hafi brugist uppeldinu, og hvort almennur skortur s sjlfsviringu hj ungum stlkum dag.

g held a hvort tveggja geti veri rtt, en myndi seint treysta mr til a draga ungar stlkur einar til byrgar v sem kann a virast skortur sjlfsviringu. Meini er a mnu mati dpra og rtgrnara en svo.

a er stareynd, a verslunum Reykjavk, fst nrft litlar telpur sem lta t eins og nrft fullorinna kvenna. Ullarbolur, bmullarbolur utanyfir og vnar bmullarnrbuxur, eru ekki tska dagsins dag fyrir stlkur, heldur haldlitlar hjalnsdulur: g-strengur og uppstoppaur brjstahaldari. annig ltur barni auvita t eins og fullta kona - me barm tt enginn vsir a barmi s fyrir. Og merkilegt nokk, etta virist seljast. Eru a mmur og afar sem kaupa slkan klna barnabrnin - ea eru a foreldrar? Varla eru a brnin sjlf. a er lka stareynd a verslunum hr hafa sst flkur telpur me prentunum bor vi: prostitute in training og kiss my ass.

Slk klmving gerir t konulkamann - gerir hann a markasvru. Ekki bara me v a hann s beinlnis sjlfur markaur fyrir milljarabisness tlitsdrkunarinnar sem gsta nefndi, heldur er hann sjlfur sluvara. Kynokki er sluvara.

Telpan er ger a konu, og glatar ar me sku sinni, og konan er ger a glyru og tapar ar me frelsi snu til a vera s kynvera sem hn sjlf ks. a fallegasta, elilegasta og besta samlfi flks, kynlfi, er dregi niur flan peningapytt og markasmykjuhaug. Og dapurlegt er a vi erum a vera nm fyrir skpunum.

a er murleg stareynd a Rkistvarpi, eigu okkar allra, og me tttku okkar allra, skuli enn ta undir klmvinguna og styrkja hana sessi, me v a velja rlega kynokkafyllsta flk landsins. Allir eru framboslistanum, hvort sem eim lkar betur ea verr. fyrra var fjarafok vegna ess a s sem hlaut titilinn kynokkafyllsta konan, kri sig ekkert srstaklega um a vera essa tvra heiurs anjtandi. verlaun voru hjlpartki starlfsins og fleira.

Enn var essi keppni haldin dgunum, og kom sjlfsagt engum vart a leikriti Silva Ntt skyldi sigra. Ber a ekki merki um firrt veruleikaskyn okkar ljsi ess a gsta Eva Erlendsdttir skyldi svo hreppa fjra sti. Ef ekki er a rugglega til marks um algeran sofandahtt okkar og andvaraleysi - ea g kannski bara a kalla a okkar eigin samsekt, a Solla stira - mynd heilbrigrar og grar telpu skyldi valin ttunda sti essu frnlega vali, sem er tvarpinu til skammar. Hvaa brenglun er hr gangi? Hafi a veri brn sem kusu Sollu kynokkafyllstu konuna er a sjlfu sr hryllingsfrtt. Hafi fullornir gert a, finnst mr eir ekkert betri en karlarnir fjrir Kompsi.

Bergra Jnsdttir (begga@mbl.is)

Vihorf, birt Morgunblainu 24. febrar 2006.


Silva Skksess

Munurinn framtarhpi Viskiptars og Silvu Ntt er s, a mean hn er satt leikrit er hann lygilegur raunveruleiki - og a er grundvallaratrii.


Ha - getur veri a Silva Ntt fari taugarnar ykkur? a eina sem g fla ekki vi Silvu Ntt eru eir sem fla hana ekki. Silva Ntt er geslega frg, rosalega talenteru, og innst hjartartum er g ofboslega hamingjusm yfir v a hn skuli hafa fst, OG vera slendingur: Silva Ntt eftir a bsta Eurovision, svo geslega flott me Homma og Nammi upp arminn; - hn ER Eurovision, hn er vi, hn er hugsun okkar, hn er talsmti okkar, hn er lfsvihorf okkar, hn er kjarni ess a vera slendingur, hn er sltti og fjallkonan - og hn mun sigra!

Annars get g sagt ykkur trnai a a er eitt sem g hef mikla minnimttarkennd yfir gagnvart Silvu Ntt. Mean g engist um vel innrttu samviskubiti yfir v hva g er farin a slangra og sletta geslega miki - ensku, og tala almennt asnalega egar g er ekki srstaklega a vanda mig - stendur hn keik, hrein og bein og fullkomlega einlg, talar eins og henni snist og brkar ann munn sem henni er gefinn. Hn er bin a sj ljsi! Og i hneykslist? arfi, - segi g, v senn lur a v a vel innrttum samviskurautum mnum linni, og vi Silva Ntt verum sem samstvburar hispurslausum talsmta ar sem slangur og slettur f ekki bara a njta sn, heldur last viurkenningu. Framtarhpur Viskiptars slands vill bta enskukunnttu mna - og telur brnt a g veri jafnvg bi mlin. "Hvert logandi" - hva? ...egar "what the fuck" hljmar miklu betur, a ekki s tala um hagringuna sem nst me sparnai stfum og atkvum. Hinga og ekki lengra, og afsaki orbragi.

Snilld Silvu Ntur felst v hva hn er tr mynd af slensku jinni. Hn sr gegnum okkur; er lngu bin a tta sig a Eurovision er vettvangurinn fyrir hana, - einmitt vegna ess a ar er veruleikinn marflatur, geldur, steindauur, - og enskur! ar eru engar vddir, engin srkenni, ekkert sem gti storka einsleitninni - nema einmitt hn. Silva Ntt er perla sannleikans, mean allt anna er skrum.

Framtarhp Viskiptars dreymir stra drauma um frg og frama, eins og Silvu Ntt; - dreymir um a slenska jin veri eins og arar jir, - arar merkilegar jir, jirnar sem hafa eitthva a segja, jirnar sem hafa vldin. r tala lka ensku. En munurinn framtarhpi Viskiptars og Silvu Ntt er s, a mean hn er satt leikrit er hann lygilegur raunveruleiki - og a er grundvallaratrii. ess vegna er Silva Ntt skksess, en framtarhpurinn ekki.

Hpurinn segir skrslu sinni a tvmlalaust eigi a fra enskukennsluna niur yngstu bekki grunnsklans egar brnin su mttkilegust fyrir mlrvun, og a sjlfsagt s a ri 2015 veri kvenar nmsgreinar grunn- og framhaldssklum kenndar ensku. Og hva er hfi ef vi gerum etta ekki? Vi gtum ekki noti okkar aljlegum viskiptum og samskiptum!

Og bitte n!

Satt a segja hef g stai eirri tr a slendingar vru egar ja bestir ensku, - fyrir utan r sem hafa hana a murmli. Svar eru kannski betri - g veit ekki. Hvers konar heimsyfirr eru a eiginlega sem framtarhpurinn sr fyrir sr fyrir okkar hnd? Og hefur einhverjum tt viskiptavit slendinga tlndum naumt skori? Er etta ekki jin sem hefur selt tlendingum fisk fr v hn man eftir ru en mold og tu, og stai sig vel v? Eru slendingar ekki a kaupa upp bi Lundnir og Kaupmannahfn? Eigum vi ekki banka og verksmijur Austur-Evrpu? a eru hversdagsfrttir a heyra af landvinningum jarinnar erlendis og ekkert sem bendir til ess a henni su neinar hmlur settar fyrir kunnttuleysi ensku, - vert mti. Okkur skortir ekkert egar a enskunni kemur. ar erum vi seif.

En g spyr mti hverslags rngsni og hugmyndaftkt a s hj framtarhpi Viskiptars a tla okkur bara a geta tala vi enskumlandi flk, - r v a anna bor er veri a sigra heiminn. Varla er a eina flki sem stundar "viskipti og samskipti".

g tla a leggja a til a hverjum og einum skla landinu veri skylt a kenna nemendum snum eitt "framandi" tunguml. Enskukunntta hefur ekki bjarga jum heims fr strum og voli, og nr a leggja sig eftir tungumlum sem hugsanlega geta btt samskipti okkar vi ara heimshluta. Hvernig vri ef Rimaskli yri rd-sklinn, Vesturbjarskli yri portglsku-sklinn, Fellaskli yri marathi-sklinn, Laugarbakkaskli yri quechuasklinn, Glerrskli yri arabskusklinn, Hvassaleitisskli yri japnskusklinn... fyrst frum vi a tala bissness - ekki satt? Og bara svo i viti a, tala 80 milljnir manna marathi, og vri n virkilega gaman a heyra hva a flk hefi a segja af snum hgum - a g tali n ekki um a gera vi a bissness.

Og svona framhjhlaupi lokin langar mig a nefna a, a a vri lka fnt ef vi hldum fram a tala slensku. g kann hana nefnilega okkalega. Mr finnst ekki ng, a "mikilvgt s a sl hvergi af krfunni um a "vihalda" slenskri tungu, eins og a var ora frttinni um skrslu framtarhpsins - vihald hljmar eins og ill nausyn. slenskuna a nota sem skapandi verkfri ors og is. Silva Ntt skilur sannleikann v.

Bergra Jnsdttir (begga@mbl.is)

Vihorf, birt Morgunblainu 10. febrar, 2006.


Kirkja og kynhneig

Kirkjan tti a vera akklt fyrir a enn skuli vera til flk sem telur a skipta mli fyrir sig a persnulegir sttmlar ess millum skuli helgair trnni.

mnum huga er tr eitthva sem hver og ein manne sk ja vi sitt eigi sjlf. Tr er persnuleg afstaa einstaklingsins til lfsins, heimspeki, sia, hugmynda um tilveruna og hlutverk manneskjunnar henni. Tr byggist vilja manneskjunnar til a gangast undir kvena hugmynd sem henni er a skapi og samrmist vihorfum hennar til lfsins. hugtakinu trfrelsi felst a a hver og einn eigi rtt v a fylgja eirri tr sem hann ahyllist - ea ekki. Manneskjan hltur v a eiga jafnan rtt til ess a vera trlaus, telji hn sig ekki hafa rfina fyrir a ahyllast kveinn si.

En mannflki er misjafnt - sem betur fer. Vi erum ekki ll eins, og sumir lofa einmitt gu sinn fyrir fjlbreytileika skpunarverksins. En burts fr hugmyndum okkar um skpunarverki og hfund ess, er stareyndin s a vi erum mismunandi llu tilliti - lkamlega, andlega, flagslega, hugmyndalega, tlitslega, hvort sem a er "af vldum skpunarverksins" ea af rum stum. Vilji er til ess samflaginu a s grundvallarhugmynd s virt a allir einstaklingar su jafnrtthir n tillits ess sem greinir a. Sumir eru trair, sumir eru samkynhneigir, sumir hvort tveggja. Trfrelsi tryggir a s trai hafi rtt v a rkta sna tr skv. 63. grein stjrnarskrrinnar, og 65. grein stjrnarskrrinnar a tryggja a eim gagnkynhneiga s ekki mismuna grundvelli kynhneigar sinnar. milli essara tveggja greina stjrnarskrrinnar er 64. greinin, sem kveur um a enginn megi missa af borgaralegum og jlegum rttindum fyrir sakir trarbraga sinna.

essi klausa hltur a vera meingllu, v samkvmt ru, tti a vera teki fram, a enginn megi missa af borgaralegum og jlegum rttindum - ekki bara fyrir sakir trarbraga sinna, heldur einnig: "...n tillits til kynferis, trarbraga, skoana, jernisuppruna, kynttar, litarhttar, efnahags, tternis og stu a ru leyti," eins og a er ora mannrttindagreininni, eirri 65. Ef 65. greinin er gild, tti 64. greinin a fela sr a engir mttu missa af borgaralegum og jlegum rttindum.

a efast enginn um a a su bi borgaraleg og jleg rttindi hvers og eins a ganga hjnaband - n tillits til trarbraga. En hvers vegna eru a ekki rttindi hvers og eins a ganga hjnaband - "...n tillits til kynferis, trarbraga, skoana, jernisuppruna, kynttar, litarhttar, efnahags, tternis og stu a ru leyti?" a arf a afnema ll tvmli um etta.

jkirkjan er ekki tilbin til ess a gefa samkynhneiga saman hjnaband. ar er kirkjuleg hjnavgsla samkynhneigra ekki dagskr a svo stddu. Hva me kirkjulega hjnavgslu tvkynhneigra - sem gtu veri af bum kynjum?

Mean kristna evangelsk-ltherska kirkjan er jkirkja er vissulega spurning hvort a su ekki stjrnarskrrbrot a neita a gefa flk saman grundvelli kynhneigar. jkirkja hltur a urfa a lta stjrnarskr jarinnar. deilunni um rttindi samkynhneigra er hjnabandi og "eli" ess ori a kjarna umrunnar.

Steinunn Jhannesdttir lsir eim hyggjum grein sinni hr blainu fyrir skmmu a fyrirhugu aukin rttindi til handa samkynhneigum - a f a ganga hjnaband a kristnum si - jafngildi krfu um a hjnabandi sem hinn forni sttmli karls og konu um fjlgun mannkyns veri lagur niur, og vonar a a s ekki markmi breytinganna. Auvita er a ekki markmi breytinganna. Markmi eirra virist raun snast um a hvort jkirkjunni list a vira ekki stjrnarskrrvarinn rtt samkynhneigra til trar. Samkynhneigir eiga sn brn eins og arir - og a gera lka einstir foreldrar, n ess a jkirkjan amist vi. Hugmyndir Steinunnar um hjnaband manns og konu trarlegum stalli hljma trlega forneskjulegar eim raunveruleika sem flk br vi dag. stin lifir, og ar me lngun flks til a deila lfi snu me annarri manneskju - ea manneskjum; og hugsanlega a geta afkvmi. A kirkjan nafni trarinnar tli sr einhvern eignarrtt heitum og sttmlum milli einstaklinga, er fugsni samflagi ar sem hjnaband manns og konu hefur ekki lengur neinn srstakan sess umfram annars konar sambnd og ekki sambnd, samb og samvistir. Kirkjan tti hins vegar a vera akklt fyrir a enn skuli vera til flk sem telur a skipta mli fyrir sig, a persnulegir sttmlar ess millum skuli helgair trnni.

Flestir samkynhneigir hafa til essa veri skrir til kristinnar trar - rtt fyrir samkynhneig, svo sem skiljanlegt er - og fermdir, og vera jarsungnir fr kirkjum til eilfs lfs ?? rtt fyrir samkynhneig sna. Hvers vegna bara hjnabandi? Auvita list a manni s grunur a a s vegna ess kirkjan sji einhvern "kynferislegan hugna" stum samkynhneigra einstaklinga - eitthvert "eli" andspnis gfugu og upphfnu "eli hjnabandsins".

Elilegast vri auvita a skilja a rki og kirkju, og ar me vri bi a aftengja essa umru eitt skipti fyrir ll. Umran dag finnst mr knja um a svo veri sem fyrst. Kirkjan yri starfrkt eins og hver annar flagsskapur sem flk gti stt ea hafna a vild. Kirkjan hefi lka fullan rtt v a vera jafnhaldssm og forpoku og hn sjlf ks.

Bergra Jnsdttir, begga@mbl.is

Vihorf, birt Morgunblainu 27. janar 2006.


Hi vnta

Fst okkar vilja lifa lfinu annig a a li hj n ess a nokku markvert gerist, en vonum samt a x-faktorinn fri okkur bara happ, ekkert vesen.

ramt eru tmamt - tmamt marka skil tma. a er augnablikspsa - essu ri lkur og nsta r hefst. Skilin eru eins og svolti hl tnleikum eilfarinnar, ar sem maur getur velt v fyrir sr hvernig til hefur tekist fram a hli og lti sig hlakka til ess sem koma skal - ea kvii fyrir, eftir atvikum. Maur veit svona sirka hvernig prgrammi verur, og gerir r fyrir a allt gangi sinn vanagang a vanda; brnin, nmi, vinnan, vinirnir, frin; svo framarlega sem ekkert vnt kemur upp ; x-faktorinn.

X-faktorinn - etta vnta - er senn a sem skelfir okkur mest og a sem mesta glei getur veitt. mnum huga snast ramt svolti um x-faktorinn; a maur leyfi sr a velta honum fyrir sr, eitt augnablik.

Fst okkar vilja lifa lfinu annig a a li hj n ess a nokku markvert gerist - en vi vonum samt a x-faktorinn fri okkur bara happ, ekkert vesen. "Svo framarlega sem ekkert vnt kemur upp ..." eim orum felst vonin um a allt veri sltt og fellt, en um lei tti vi a sem gti gerst. Og hrilegir hlutir geta gerst - og gerast. Flestar manneskjur lenda miss konar hremmingum einhvern tma lfsleiinni. Annarra manna hremmingar eru lka daglega uppi borum hj okkur sjlfum - en okkur er sjlfsvald sett hvort vi lokum augunum fyrir eim ea ekki. Sumir eru svo nmir a annarra manna hremmingar vera sjlfrtt eirra eigin. Vi finnum til me mebrrum okkar - mismiki .

Vinkona mn hefur ann htt a vera me eins konar eftirmla tlvupstinum snum. Eina litla setningu til a grunda - ef maur tekur eftir henni anna bor. g veit ekkert hvar hn fann setninguna en hn er svona: "Lttu hvaeina sem mtir r vekja r jkv og skapandi vibrg." Manni tti a a lkindum vieigandi a hafa essa setningu eftir ef x-faktorinn kmi til manns formi happdrttisvinnings ea annars lka happs. En hver yri raunin ef x-faktorinn vri eitthva sem virtist brilegur harmur? Er hgt a taka lfsins vntu hremmingum me sama hugarfari?

egar maur spyr sig a v er maur raun og veru a spyrja sig eirrar grundvallarspurningar, hvort vihorf manns til lfsins taki mi af jkvni ea neikvni. a er erfitt a sannfrast um a dpstu raunir veri nokkurn tma yfirstganlegar. er a svo, egar grannt er skoa, a hfundur harmsins er glein og hfundur sorgarinnar er krleikurinn. g tlast ekki til a etta hljmi sem mrarlegt prestshjal r stl. En er a ekki einmitt vegna jkvu kraftanna sem umlykja okkur sem vi upplifum nnur fl sem neikv? Og er ekki lka hugsanlegt a erfileikunum, sem stundum skja okkur heim, finnum vi styrkinn og kjarkinn.

g held a vi getum sjlf ri nokkru um a hvernig okkur tekst til viureigninni vi x-faktorinn, egar hann knr dyra. g held a besta leiin s a lta jkvu lfssnina ra, njta ess sem manni finnst gleilegt lfinu, lifa stt vi manneskju sem maur er og gleyma v aldrei hva krleikurinn er flugur atlgunni vi x-faktorinn. Hj flestum okkar er a daglegt vifangsefni a reyna a skna aeins, stundum ngu erfitt til ess a maur fer a tua eitthva eigin barm. Svo sr maur flk takast vi svo risavaxin verkefni af svo mikilli reisn a manni fallast algjrlega hendur. Thelma sdsardttir og Anna Plna rnadttir finnst mr dmi um slkar hetjur. Me jkvu og skapandi hugarfari tkust r vi x-faktor af illu gerinni og fundu honum uppsprettu innri friar og krleika sem r miluu til okkar hinna.

John Lennon spuri: "So this is Christmas, and what have you done? Another year over, and a new one just begun." tlum vi a lta anna r la hj, n ess a gera nokku til a bta sjlf okkur, bta umhverfi okkar, bta heiminn? g vona a s kenning mn reynist rtt a me v a takast vi frjunaror Lennons verum vi um lei frari til ess a glma vi x-faktorinn, hvort sem hann frir okkur happ ea harma.

Ung stlka efnir um essar mundir til tnleika til a styja frnarlmb jarskjlfta ti heimi; krakkar Egilsstum buu ngrnnum snum gverk fyrr vetur; maur Breiholti bur ldruum mmusystrum snum kaffi, kona austurbnum knsar krakkana sna, maur Vitastg hugsar hltt til frnku sinnar Amerku. Frbrt. Samt snst etta ekkert endilega um a gera gverk - etta snst fyrst og fremst um jkva hugarfari. Flk safnar krleiksprikum me msu mti og hver og einn verur a hafa sinn htt . Krleiksprikin, str og sm, eru besti vilagasjurinn, og ar eru vextirnir hir. g hef tr v a okkalega innsta eim sji komi sr ekki sur vel, ef x-faktorinn kemur formi happs. g held a happi veri drgra ef v er fagna me jkvu og skapandi vihorfi.

Kannski finnst einhverjum a asnalegt a reyna a tjasla eitthva upp sjlfa sig og heim sem er fullur af misindi. Og kannski finnst einhverjum jkvtt hugarfar til marks um skoanaleysi og bitleysi. Dmin kringum okkur benda miklu frekar til ess a jkvni og krleika felist styrkur, kjarkur, og s innri friur sem allir hljta a r.

Bergra Jnsdttir, begga@mbl.is

Vihorf, birt Morgunblainu 30. desember, 2005.


slendingabk

a kitlar hgmagirndina a finna frndsemi vi Bjrk og Melkorku Mrkjartansdttur; - vi essi venjulegu "nbodd" erum bin a finna okkur sta meal strmennanna.

skaplega var n gaman a f lykilinn a slendingabk loks hendur, og vikan lng og erfi mean bei var eftir honum. Allir farnir a ra um nuppgtvaar frnkur og frndur, og vimti vinnustaum allt anna og vinsamlegra. "Heyru, vi erum vst nskyld eftir allt!" "Hvers son var aftur hann pabbi inn?" Allt essum gilega og vinalega tn sem afsannar alveg kenningu a frndur su frndum verstir. Spennan og forvitnin hva bii mn handan ess sem g egar vissi um forfeur mna og frndur var a vera brileg, egar lykillinn datt loks inn um brfalguna seint mnudegi. Leiin var grei og bein bkina gu sem var loki upp me mikilli eftirvntingu.

a var skuggalega afhjpandi a finna bi Sigur "slandstrll" og orbjrgu "digru" forferatalinu; - varpar ljsi mislegt. orbjrg var reyndar gift Vermundi "mjva" orgrmssyni og skrir a jafn miki um systur mna. a er lka rannsknarefni hvers vegna leitogar allra slenskra stjrmlaflokka standa mr nst gegnum furttir mnar, en listamenn og menningarsprur frekar gegnum murttirnar.

Og spurningarnar vakna hver af annarri; - hvernig karakter var hann eiginlega essi langafi minn sem tti tuttugu og eitt barn, me fjrum konum rjtu og sex ra tmabili? Og hva me langmmu mna sem missti manninn sinn og tv brn me stuttu millibili; - hvernig hafi hn a?

a kitlar hgmagirndina a finna frndsemi vi Bjrk og Melkorku Mrkjartansdttur; - a er kannski ess vegna sem allir virast svo glair essa dagana; - vi essi venjulegu "nbodd" erum bin a finna okkur sta meal strmennanna. Og svo eru a fururnar; eins og s a vi dttir mn skulum vera fjrmenningar og hn v skyld sjlfri sr fjra og fimmta li!

a voru v talsver vonbrigi a finna frndgarinum Lyga-Mr, Natan Ketilsson og Grm lafsson, margtugtaan okka noran fr Kvabekk lafsfiri, sem vann sr a helst til frgar a vera fyrsti alvru glpamaur Reykjavkur ofanverri tjndu ld. Ekki sknai lanin vi a finna sig komna af fyrsta alvru ramoringja slandssgunnar, Axlar-Birni.

v verur ekki neita a grski slendingabk er forvitnilegt og frandi. ar lifnar vi lngu horfin fort sem getur veri hemju skemmtilegt a grufla . Vangavelturnar um mann sjlfan ljsi essarar fortar vera enn meira knjandi en nokkru sinni fyrr, og s maur anna bor forvitinn um a hvernig maur er saman settur lkama og sl, verur forvitnin um forfeurna enn meiri.

a m telja vst a me slendingabk muni slensk erfagreining skapa sr meiri vinsemd slensku jarinnar en nokkur auglsing hefi geta keypt. etta var ekki bara arft og skemmtilegt framtak, - heldur lka klkt brag a afla slenskri erfagreiningu viskiptavildar venjulegs flks, sem kannski hefur haft uppi efasemdir um au leyfi sem fyrirtki hefur fengi til a ssla me persnulegar upplsingar um okkur.

Me slendingabk verur gildi erfarannskna slandi nefnilega svo trlega augljst. Vi erum ll skyld hvert ru. Frndsemi okkar hvert vi anna er trlega aurakin, og maur myndar sr a a s nnast tiloka a arar jir ni nokkurn tma a skrsetja sig me jafn hrifarkum mtti. etta sagi Kri strax upphafi; fyrir daufum eyrum sumra, - en hr er a borliggjandi. slendingar staglast stugt v hve einstk j vi erum. Auvita erum vi ekkert einstakari en arar jir, nema kannski fyrir etta eitt: skrsetningarrttuna; a hafa tekist a skr okkur svona vel, og haldi upplsingunum til haga. ttfringar ttu a glejast sta ess a hrna yfir v a n s ekkert lengur fyrir a gera. N liggja grundvallarupplsingarnar fyrir, tengslanet slendinga fyrr og sar, og einmitt tkifri fyrir a leggjast raunveruleg fristrf um ttir landsins - ttfri, - sta ess a telja a ttfrin felist v a safna saman rannsknarggnunum, - vita hver er skyldur hverjum.

En slendingabk er ekki bara gaman, - hn er lka gagnlegt gagn. Vi erum v miur ekki ll komin af orgeri "fgru", Margrti "hgu", roddi "spaka" og Oddi "sterka". g geri mr grnlaust engar grillur um a holdarfar mitt s fr orbjrgu "digru" komi. En allar ttir hafa enn einhver srkenni, og a segir sitt a tala er um a flk sverji sig ttina. A hafa "Flekkudalshollningu" er mr vsbending um a mr bi a lkindum kvenir erfattir sem gtu reynst heilsu minni httulegir. a sama vi um sem eru komnir af orsteini "skjlga", Birni "drumbi", Bri "stirfna", Ingimundi "svera", Bergi "svfna", Grmi "glmmui". Vi erum sem betur fer htt a uppnefna hvert anna, - en uppnefnin essum lngu dauu forferum eru fullvissa ess a okkur leynast alls kyns erfir sem geta gert okkur rangeyg, gul, rjsk, feit, svfin og ofvirk.

ar kemur a vsindunum. Vi viljum nefnilega vita hvernig a gerist a vi verum lappaleg ea ofvirk, gigtveik ea grimmlynd. Vi viljum trma "gllunum" erfum okkar og vera heilbrig. Me slendingabk er okkur berlega snt hve vel vi erum fallin til eirra rannskna sem leitt geta til framfara tt.

Eftir Bergru Jnsdttur begga@mbl.is

Vihorf, birt Morgunblainu 4. febrar 2003.


Strsgn

"N er komi daginn a stuningur Bandarkjamanna vi herforingjana Chile var hrein hneisa og s sem eir komu til valda, lisforinginn Augusto Pinochet, hreint og klrt tti me hundru mannslfa samviskunni."

dag er 11. september. g er satt a segja bin a kva essum degi heilt r. Hver gerir a svosem ekki vi tilhugsunina um ann hrylling sem vi upplifum fyrir rttu ri? En g kvei ekki bara essum degi, heldur llu framhaldinu, og eim tkum sem strax mtti bast vi kjlfari. au ltu ekki sr standa. Innrs Afganistan, hatrammara str milli sraelsmanna og Palestnumanna en nokkru sinni fyrr, og n yfirvofandi innrs Bandarkjamanna rak.

11. september var rist vinaj okkar, sem var fljt a benda a rs hana vri lka rs okkur. a var lka rtt. rs Bandarkin var rs alla sem enn binda vonir vi a essi vesli heimur okkar geti skna og a miskunnarlaus drp saklausu flki su olandi og rttltanleg.

En g er ekki svo gleymin a muna ekki hverjir tldu sig til bestu vina raka fyrir feinum rum, egar vinirnir voru arir. su Bandarkjamenn fulla stu til a stofna til vinskapar vi Saddam Hussein og skaffa honum au vopn sem hann urfti til a verjast rnum. v stri lauk og valdajafnvgi breyttist. Saddam Hussein var ekki lengur vinur, heldur hugsanlegur vinur. Eftir stendur a Bandarkjamenn stu sannarlega ekki rum jum a baki v a skaffa Saddam Hussein vopn egar a hentai.

Fyrir rfum dgum fullyrti fyrrverandi vopnaeftirlitsmaur Sameinuu janna rak og fyrrverandi landgngulii bandarska hernum CNN-frttastinni, a ekkert benti til ess a rakar hefu bi til ea vru ann veginn a ba til gereyingarvopn. Vel m vera a a s tmt plat, en a m lka vel vera a a s satt. a get g ekki vita. En Bandarkjaforseti heldur fram a hamra eirri strsgn sem af rak stafar. a er nausynlegt a rast rak og koma Saddam Hussein fr vldum. a dettur varla nokkurri manneskju hug a Bandarkjunum geti stafa hernaargn af rak. En me innrs rak myndu Bandarkjamenn eingngu sanna fyrir umheiminum einu sinni sem oftar, - a s j sem rum stafar mest strsgn af eru einmitt Bandarkjamenn. eir hafa veri rum rltari f; - og vopn, egar eir hafa tali hagsmunum snum gna, og sitja uppi me leysanlega hnta fyrir viki, eins og deilurnar milli Palestnumanna og sraela, sem eir hafa stutt me rum og d gegnum tina. Me v hafa eir uppskori hatur og fordmingu meal araba, hatur sem maur sannast sagna ttast a geti enn og aftur brotist t skelfingum bor vi rsirnar Bandarkin fyrra. Hva myndi innrs rak a? a er ljst a stuningur vi fyrirtlanir Bandarkjamanna er vgast sagt drmur meal eirra ja sem eir hafa leita til, tt eitthva hafi hann aukist sustu daga. jir heims eru augljslega ekki v a brnasta verkefni jr s a koma Saddam Hussein fr, enda hafa eim ekki veri sndar sannanir fyrir v a af honum stafi s gn sem Bandarkjamenn vilja vera lta. Og hva svo? Hvers konar stjrnarfari a koma rak og tla Bandarkjamenn a taka a sr a byggja landi upp eftir langvarandi rbirg jarinnar kjlfar viskiptabanns? Sst myndi g sakna Saddams Husseins. Hann er verrapsi sem hefur ekki hika vi a beita vopnum gegn eigin j. En a yri hreint glapri me fyrirsjanlegum frii heiminum tluu Bandarkjamenn sr a koma honum fr eigin sptur. Innrs rak yri vsun enn meira hatur gar Bandarkjamanna og hryjuverk sem fyrst og fremst myndu bitna saklausu flki. Og hryjuverkastr er fyrirsjanlegt, og langt fr a sama og "venjulegt" str, og varnir slku stri bi veikar og vonlitlar. Httan er auvita s a hryjuverk myndu fyrst og fremst bitna Bandarkjamnnum. tt tekist hafi a koma gnarstjrn talibana Afganistan fr vldum er strsrekstri ar landi hreint ekki loki, og ekki ts um a innrs landi hafi veri "farsl". Osama bin Laden gengur enn laus, og gti vel veri a skipuleggja sitt nsta str. a er heldur ekkert sem bendir til ess a Bandarkjamenn og stuningsmenn eirra innrsinni hafi uppskori einhverja srstaka velvild ba Afganistan fyrir viki, sur en svo. a er talmargt sem mlir gegn innrs rak, ekki sst heill bandarsku jarinnar sjlfrar og orspor ramanna hennar aljlegum vettvangi. S bandarska j, sem allur heimurinn sndi sam og samkennd fyrir ri, egar hn gekk gegnum mikla sorg, arf a vakna af yrnirsarsvefninum og spyrja hva hn vill og velta v fyrir sr hvort stugar hlutanir mlefni annarra ja su henni virkilega til heilla.

dag er 11. september. ennan dag fyrir 29 rum studdu Bandarkjamenn vopna valdarn Chile og steyptu lrislega kjrnum forseta landsins, Salvador Allende, af stli. N er komi daginn a stuningur Bandarkjamanna vi herforingjastjrnina Chile var hrein hneisa og s sem eir komu til valda, lisforinginn Augusto Pinochet, hreint og klrt tti me hundru mannslfa samviskunni.

Ekkert rttltir str og drp saklausu flki, hvort sem a er Afganistan, rak, Palestnu, srael, Chile, - ea Bandarkjunum. a er hins vegar ori lngu tmabrt a eir sem valdi hafa og buri til a beita v me vopnum grundi afleiingarnar vandlega ur en lagt er af sta, og gleymi ekki a sk btur sekan.

Eftir Bergru Jnsdttur begga@mbl.is

Vihorf, birt Morgunblainu 11. september, 2002.


J! litlum kssum

" kemur atrii egar brurin sker sr af brartertunni og brguminn hjlpar til me v a styja hnd sinni mjklega yfir hnd hennar mean hnfsblai afmeyjar gmmelai."

A gladdi mig segjanlega gr a prestur skyldi sj sig kninn til a stinga niur penna til a gagnrna Hollvdstlinn slenskum brkaupum n til dags. g skal alveg viurkenna a a kemur fyrir a g horfi Brkaupsttinn J Skj einum (g myndi aldrei viurkenna a fyrir skoanaknnuum Gallup), - a getur j veri brskemmtilegt a sj ungt flk og velta v fyrir sr hverju a er a pla me lf sitt. Prestinum tti undarlegt hva brhjn ttanna eru ung, ljsi ess hve margir eru a draga a a drattast upp a altarinu langt fram eftir aldri, - og sumir lta jafnvel aldrei af v vera og gangast me glei myrkraflunum hnd og kjsa a lifa lfi snu lukkulegri synd. En a er snd brkaupsins fyrrnefndum sjnvarpstti sem hefur vaki undrun mna eins og prestsins. g jta a spenningur minn eftir nsta tti snst oftar en ekki um a hvort n komi ekki eitthva ru vsi; - ru vsi flk, - ru vsi undirbningur, - ru vsi sivenjur, - ru vsi veisla. a blar ekkert v enn, fyrir utan eitt brkaup a heinum si, sem var eina tilbrigi vi etta annars eintna stef. a sem mr ykir merkilegast a sj, er a hva margir geta gengi hjnaband nkvmlega sama htt. Undirbningnum er lkt htta; - gestalistinn, - boskortin me mynd af hjnaleysunum a giska fimm ra; - svo arf a skoa bir; - og athuga hvar maur tlar a hafa brargjafalista og velja tilvonandi brargjafir. Nn, au velja sr kjla og ft r brkaupsfataleigunum, - fara san andlitssnyrtingu, hand- og ftsnyrtingu; - nudd btist vi ef hugmyndaaugin er veruleg og jafnvel brkaupstertusmakk. "Gsun" og "steggjun" eru auvita brnausynlegir liir undirbningnum, og einnig hrgreislan og klippingin og svo arf a velja sjetteringarnar brarvndinn. kemur a salnum sem er skreyttur me blmum. Svo er a athfnin sjlf; - pabbi skilar stelpunni sinni inn kirkjuglfi og til nsta karlmannsins lfi hennar; brarmeyjar og -sveinar, hringaparnir og paberarnir, - slri, kossinn, hrsgrjnin, limman og ekki m gleyma sokkabandinu! Og svo er a veislan; - fyrst af llu eru a tskornu glsin fyrir brarsklina sem pabbi og mamma hafa gefi brhjnunum ungu, - en essara glasa er rf fyrir athfn egar brhjnin skla kross! kemur atrii egar brurin sker sr af brartertunni og brguminn hjlpar til me v a styja hnd sinni mjklega yfir hnd hennar mean hnfsblai afmeyjar gmmelai. Anna hvort eru essar kkur svona lseigar ea stlkurnar svo uppgefnar eftir undirbninginn a r ra ekki vi etta n hjlpar "sterkara" kynsins. Brarvals er nausynlegur, - jafnvel tt brhjnin hafi hvorki takt n tilfinningu fyrir essari samhfu hreyfingu, - og svo eru a leikirnir. Er einhver eftir sem giftir sig n ess a fara Barb og Ken leikinn? ...ea gera lyklabrandarann? Svo er blmvendinum kasta og loks sokkabandinu.

Maur spyr sig hva etta allt saman eigi a fyrirstilla. Eru a virkilega dtur rausokkakynslarinnar sem vilja gifta sig ennan htt? Undirlgjuhttur eirrar kvenjar sem tekur tt essu virist algjr. annig brkaup er sjnarspil, ar sem gert er t hgma sem ekkert skylt vi st og trygg sem pari er a heita hvort ru; - a er aukaatrii. Veglegt! ...er lykilor, - ekkert m til spara til a dagurinn veri eftirminnilegur.

Mr hefur stundum dotti hug a samband s milli ess a allir vilja gera eins og ess a vi erum j, enn a minnsta kosti, saufjrrktarj. Hjarareli leynir sr a minnsta ekki tum brkaupstti. Forystusauurinn er binn a hanna herlegheitin og hjrin hermir eftir. a er einkennilegt hva etta er rkt slensku jinni, - tt hn rembist vi a telja sjlfri sr tr um a hn s svo afskaplega sjlfst. Hn trir v a hr s einstaklingurin str nmer eitt og a hver og einn hafi sn srkenni, sitt lundarfar, sna srvisku; - og leyfi sr a bera sjlfan sig torg eins og hann er klddur. En a er ru nr.

g tk eftir v a presturinn sem vitna var hr upphafi talai um Hollvdstl, en ekki amerskan stl. g held a ar hafi hann tt kollgtuna, v hinn almenni Bandarkjamaur er langt fr v a vera fastur hugarfari hjararinnar. Hollvdstllinn er hins vegar eftirpun af evrpskri aalstsku, a er n einmitt eitthva sem slendingar geta ori ginnkeyptir fyrir.

Hvers vegna dettur engum hug a gera brkaupsdaginn eftirminnilegan me v a hafa hann persnulegan og einstakan ann htt sem flk rur vi, - bi andlega og fjrhagslega. g vona heitt og innilega a Brkaupstturinn J s a sna okkur far undantekningar, en ekki hi almenna mynstur hjnavgslum ungs flks dag. g vil tra v a slendingar eigi rtt fyrir allt ann snefil af sjlfsti sem eir r svo heitt, a eir geti fundi gleina v a gera tmamt lfi snu a persnulegum viburi skapandi og raunverulega eftirminnilegn htt.

En g komst a v Rleggingahorninu um daginn, a grjnum skal ekki kasta brhjnin, heldur upp loft svo eim rigni yfir au. Ekki vill maur eiga a httu a blinda brina eftir allan ann undirbning sem hn hefur urft a ganga gegnum.

Eftir Bergru Jnsdttur begga@mbl.is

Vihorf, birt Morgunblainu 31. jl 2002


Blr nafna

"Mr fannst alveg sanngjarnt a leyfa ekki a ltil stlka fengi a heita Satana, en finnst alveg mgulegt a nnur skuli ekki f a heita Blr. Hva gti n veri svo slmt vi a?"

EINU sinni var mr sg sagan af Sveini. Hann var afar gur karl, og egar hann var orinn aldraur og farinn a nlgast dauann var ltil stlka fjlskyldunni skr hfu honum, Sveinsna. Sveinsna hafi alla kosti afa sns, einstakt gabl, og egar hn var komin a ftum fram var kvei a einn nija hennar skyldi bera nafn hennar og var v skrur Sveinsnus. Sveinsnus var sjmaur, og svo slysalega vildi til a hann frst sj fr frskri konu sinni og egar dttir leit dagsins ljs var hn auvita ltin bera nafn fur sns, Sveinsnusna. g veit ekki hvort essi saga er snn; a skiptir kannski ekki mli; - hn gti vel veri a, arar eins furur ekkjast vel egar slendingum eru gefin nfn.

Mr tti alltaf vnt um nafni mitt, enda skr hfui mmu minni, Bergru, sem g elskai afar heitt. A pabbi minn skyldi heita Jn fannst mr lka gott; einfalt og jlegt og ekki ykir mr minna vnt um hann. Svo var amma mn lka Jnsdttir eins og g, tt Jnarnir vru ekkert skyldir og kmu hvor r snu sjvarplssinu.

egar g var ltil prsai g mig alltaf sla, fyrir a heita hvorki Lofthna n Fresvunta, og egar g var einhvern tma a akka mur minni fyrir a, sagi hn mr, a g hefi reyndar veri skr millinafninu Fimmsunntrna, en a hefi bara gleymst a segja mr a. Fimmsunntrna var sem s s sem fddist fimmta sunnudag eftir trnitatis. g tri essu ekki lengi, en fr essi strni taugarnar mr; - etta hefi nefnilega alveg geta veri rtt; a eru j mrg srstk nfn fjlskyldunni. Langafi minn norur landi var til a mynda skrur Garibaldi, hfui tlsku frelsishetjunni. g fura mig oft v hvernig langalangafi minn og -amma gtu lti sr detta anna eins nafn hug, og ekki sur hvernig au hfu haft spurnir af tlsku frelsishetjunni lengst norur hjara slands. En mr ykir vnt um etta nafn, og g glest yfir v a margir ttingja minna hafa lti a lifa nfnum barna sinna.

ttum mnum a vestan eru sannarlega mrg srkennileg nfn, bi Ebeneser og Efema, tt nnustu forfeur mnir aan hafi bara heiti Jn og Margrt. Kjsarleggnum heita karlarnir lafur, Gumundur og Magns, en konurnar Kristn og lfhildur. lfhildarnafni tti einhvern tma frekar smart, en mr tti a alltaf srstaklega fallegt og kraftmiki og hikai ekki vi a nefna dttur mna lfhildi eftir a vi foreldrar hennar hfum mta a vi hana nokkrar vikur. Ekki a a vri endilega hfui einhverri formurinni, heldur bara til a halda gu nafni vi.

Mrg slensk nfn eru mjg "spes"; - og talandi um spes, - finnst mr eiginlega furulegt a enginn ntmamanneskjan skuli hafa endurlfga kvenmannsnafni Spes, komi r latnu eins og krleiksnafni Kartas, og ir von. Spes hefur lka essa tvru merkingu dag, - Spes er von, en lka srstk.

a ykir alltaf tindum sta egar mannanafnanefnd kveur upp dma sna um a hvaa nfn skuli leyf slensku mli og hver ekki. a minnsta gna fjlmilar yfir essum frttum og sl eim gjarnan upp. Eins og arir les g essar frttir af miklum huga, og mist lofa nefndina fyrir rttvsi og skynsemi, ea ver alveg yfir mig gttu forsjrhyggjunni. Mr fannst alveg sanngjarnt a leyfa ekki a ltil stlka fengi a heita Satana, en finnst alveg mgulegt a nnur skuli ekki f a heita Blr. Hva gti n veri svo slmt vi a?

J, a er karlkyns, a mati nefndarinnar. En hverju skiptir a, egar fjldi slenskra mannanafna ber anna kyn en manneskjan sem ber nafni? Eitt elsta nafni essarar nttru er Sturla; - sem er kvenkyns, - rtt eins og Erla, en er karlmannsnafn. Svo eru a Sigmar og Dagmar, Auur og Hur. Leyft er a skra drengi Bl, og tekur a karlkynsfallbeygingu: Blr-Bl-Bl-Bls. Karlmannsnafni Sturla tekur hins vegar kvenkynsbeyginu: Sturla-Sturlu-Sturlu-Sturlu. Einstku sinnum heyrir maur flk eiga vandrum me etta og segja Sturli, en g held a engum dytti hug a taka nafni r notkun fyrir au glappaskot. En hvers vegna ekki Blr? etta fallega nafn hltur a geta rifist slensku mli sem kvenmannsnafn. a fannst a minnsta Halldri Laxness, sem gaf a dularfullu stlkunni sem spilai pani Brekkukotsannl. tt nfnin Sturla og Erla su hvort tveggja kvenkyns og fallbeygist samkvmt v, taka Sigmar og Dagmar hvort sna beyginguna eftir kyni. a gti Blr einfaldlega lka gert og samt falli vel a slensku mli. bkinni Nfnum slendinga eftir Gurnu Kvaran og Sigur Jnsson fr Arnarvatni er nafnsins geti sem kvenmannsnafns sem beygist Blr-Bl-Bl-Blr, en einnig bent ara beygingu gufalls og eignarfalls sem er ljmandi falleg: Blvi-Blvar. a er skiljanlegt a mannanafnanefnd skuli ekki ekki geta s gegnum fingur sr vi foreldra sem kjsa a gefa dttur sinni etta fallega og fullkomlega elilega kvenmannsnafn. Eitt er a banna nefni eins og Sveinsnusnu og Satanu, en anna a hafna gum og gildum nfnum afar hpnum forsendum. Auvita arf mannanafnanefnd a hlta kvenum reglum en a hengja sig r af slkri bilgirni verur henni aldrei til farsldar.

Eftir Bergru Jnsdttur begga@mbl.is

Vihorf, birt Morgunblainu 3. jl 2002.


Listaht tnlistarhsi 2008?

" guanna bnum, byggi ykkur tnlistarhs, maur heyrir ekkert sjlfum sr sviinu!" sagi sngkonan.


Listaht er n um a bil hlfnu. a sem af er hefur hver strvibururinn reki annan, og sjaldan man g eftir jafngri ht, me jafnmrgum og fjlbreyttum rvalsviburum. Hollendingurinn fljgandi, Argentnskur tang, Vocal Sampling og June Anderson; hr dugar ekki venjuleg stigbeyging lsingarorsins gur; gur, betri, bestur; nr tpast a lsa v sem hr er ferinni. Hr er eitthva allt anna og meira ferinni og hversdagslegar skilgreiningar eiga ekki lengur vi. Eftir slka viburi situr maur gagntekinn, me hugann rum heimi; eitthva hefur gerst, eitthva stjrnlega gott hefur n manni tkum, um stundarsakir a minnsta. Lfi verur svo miklu skemmtilegra og betra eftir reynsluna og maur vonar a upplifunin fylgi manni lengi, lengi og maur hressist pnulti slinni hvert sinn sem maur minnist essara vibura.

annig hefur j reyndin veri. Fyrstu kynni mn af Listaht voru sem laumufaregi Led Zeppelin tnleika fyrir gu m vita hva mrgum rum. Aldrei hafi maur heyrt anna eins. Blin full af frttum um ll tonnin af grjum sem fylgdu essum ealrokkurum; en r mgnuu lsingar komust ekki hlfkvisti vi upplifunina af v trlega sndi sem hljmsveitin framkallai.

Seinna komu Margaret Price, Oscar Peterson, Pavarotti, Benny Goodman, Grace Bumbry, gvenj Kissin, jarballett Ghana, Victoria Chaplin, Galina Gorchakova og fleiri og fleiri sem skildu eftir sig yndislegar endurminningar og upplifun sem enn br slinni, lngu seinna. a er ltilli j metanlegt a eiga ess kost, tt ekki s nema anna hvert r a f tkifri til a heyra og sj svo strkostlega listamenn. etta tkifri hefur Listaht gefi okkur. Auvita kemur heimsmenningin til okkar rum tmum lka, og maur man lka eftir vondum tnleikum Listaht. En a sem uppr stendur er essi veisla, sem maur veit a kemur me vori anna hvert r; veisla ar sem maur veit a allra ra er freista til a fra okkur ekkert minna en a allra besta.

g man eftir v einhvern tma a hafa heyrt flk tala um a a vri peningasun a halda Listaht. Nr vri a eya sjum samflagsins eitthva "gagnlegra". g hef ekki heyrt essar raddir lengi. Sennilega hefur a vihorf ori ofan a a s jinni einmitt gagnlegt a eiga etta athvarf og essa hlutdeild heimsmenningunni; ar sem vi getum bi noti og mlt okkar menningu ljsi heimsins handan hafsins. slenskir listamenn hafa alltaf fengi tkifri til a koma fram Listaht og a er nausynlegt a svo veri fram. S nlunda a efnt s til samstarfs slenskra og erlendra listamanna samstarfi Listahtar Reykjavk og annarra listahta hltur a vera slenskum listamnnum og slenskri menningu yfirleitt, afar mikilvg. ar hefur Listaht fundi sr ntt og verugt vifangsefni sem miklar vonir hljta a vera bundnar vi. Enn eitt sem gefur Listaht tvrtt gildi er vileitnin til a hfa til margra, og bja upp atrii sprottin r alumenningu og list gtunnar, allt fr Els Comediants fyrstu rum Listahtar til Mobile Homme n.

Eftir tnleika June Anderson fyrradag fannst mr g knin a akka henni fyrir strkostlega tnleika; vi hfum tala saman ur, og g vildi lka akka henni fyrir ann tma sem hn gaf sr a. a kom mr vart og ekki a fyrstu athugasemdir hennar um tnleikana skyldu vera r a hn hefi ekkert heyrt sjlfri sr. Sngur hennar hafi skila sr vel t salinn, allt fr veikasta veiku til ess mikla dramatska krafts sem rdd hennar br. " guanna bnum, byggi ykkur tnlistarhs, maur heyrir ekkert sjlfum sr sviinu!" sagi sngkonan. Hmm, j, a er n vst leiinni, og svo kom pandi gn. June Andersson var mjg ng me mttkurnar sem hn fkk og vitkur tnleikagesta sem klppuu hana upp me mikilli tilfinningu og bravhrpum. En hn heyri illa sjlfri sr og skal engan undra hsi sem er ekki hanna me hljmbur huga. neitanlega er a srt a geta ekki boi miklum listamnnum upp a besta, og stundum undrast maur a hreinlega hve margir eirra hafa komi hinga rtt fyrir afleitan hljmburinn Hsklabi. Erling Blndal Bengtsson sagi heimskn sinni hinga um daginn, a a vru yndislegir hlustendur slandi sem bttu etta upp.

June Anderson var strkostleg rtt fyrir Hsklab, og s hefur lka veri raunin me fjlmarga ara listamenn slenska og erlenda sem ar hafa komi fram. etta stand br Sinfnuhljmsveit slands enn vi illu heilli.

Vntingarnar sem bundnar eru nju tnlistarhsi eru miklar. ar verur ekkert til spara a hljmburur veri eins og hann bestur getur ori, eins og ramenn hafa margtreka, og astaa fyrir listamenn og gesti eins og best verur kosi. a essi j sem heldur ti jafn flugu menningarlfi og raun ber vitni sannarlega skili. etta er metnaarml sem fari er a snast um viringu fyrir sjlfum okkur og rum. Mean Listaht Reykjavk hefur margeflst a krftum, getur hn enn ekki boi betur egar um strri listviburi er a ra. kvrun um tnlistarhs er hfn, og kominn tmi til a bretta upp ermar. a er bjartsni a reikna me v a Listaht hafi agang a tnlistarhsi vori 2006, en 2008 er raunhft rtal. a er miki tilhkkunarefni a njta afreka slenskra og tlendra listamanna vi r astur sem ar vera.

Eftir Bergru Jnsdttur begga@mbl.is

Vihorf, birt Morgunblainu 22. ma, 2002


Nsta sa

Höfundur

Bergþóra Jónsdóttir
Bergþóra Jónsdóttir

Spurt er:

Á að aðskilja ríki og kirkju?
Er flokkakerfið úrelt?

Heimsknir

Flettingar

  • dag (18.10.): 1
  • Sl. slarhring: 1
  • Sl. viku: 2
  • Fr upphafi: 48024

Anna

  • Innlit dag: 1
  • Innlit sl. viku: 2
  • Gestir dag: 1
  • IP-tlur dag: 1

Uppfrt 3 mn. fresti.
Skringar

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband